Zanimljiva istorija astme

Prof. S. Živanović

ISTORIJA ASTME: RANA CIVILIZACIJA

  • Prvi opisi astme potiču iz drevne Kine kada je Shen-Nung (˝kineski car vatre˝ 2838-2698. godine p.n.e) opisao prve simptome slične astmi i uočio terapijski efekat biljke mahuang iz koje je ekstrahovan efedrin. U antičkom Rimu, efedrin uziman sa vinom, uptrebljavan je u lečenju astme.
  • Biljne pare i ekstrakti korišćeni su vekovima za ublažavanje simptoma, iako osnovni mehanizmi i putevi nisu bili poznati. Savremeni „papirus Georga Ebersa“ pronađen u Egiptu ukazuje na više od 700 lekova za tegobe disajnih puteva.
  • Kasnije, 1792. godine pre nove ere, nastao je „Hamurabijev kodeks“. Dokumentovao je simptome nedostatka daha kod grupe pojedinaca u Vavilonu.

ISTORIJA ASTME PRE NOVE ERE I NOVA ERA

  • Prvi opisi iz II veka p.n.e. potiču od Arateja iz Kapadokije.
  • Godine 327. pre nove ere, tokom ere kada je Aleksandar Veliki širio invaziju na Indiju, dim stramonijuma (biljke sa antiholinergičnim dejstvom) je korišćen za olakšanje otežanog disanja.
  • U antičkoj Grčkoj, Hipokrat (377.godine p.n.e) prvi opisuje astmu, a Claudius Galen, u drugom veku n.e. definiše je kao oboljenje koje je praćeno opstrukcijom bronhija.
  • Prvi opisi iz II veka p.n.e. potiču od Arateja iz Kapadokije.
  • Tokom 200-500 godine nove ere, jevrejski Talmud je zagovarao upotrebu "hiltita", smole koja se nalazi u povrću iz porodice šargarepe, za lečenje simptoma astme
  • Moses Maimonides (1135-1204) jevrejski lekar, 1200. godine, preporučuje da osobe koje boluju od astme treba da izbegavaju stresne situacije i ukazuje na povoljan efekat promene klime. On ukazuje da povoljan efekat na astmu ima unos tečnosti i pileće supe, dobra lična higijena i miran san.

ISTORIJA ASTME: SREDNJOVEKOVNA ERA

  • U srednjem veku, znanje o astmi i njenom lečenju počelo je da napreduje malo po malo. Evropljani su počeli da koriste duvan kao ekspektorans da bi pomogli u uklanjanju sluzi oko 1500. godine nove ere.
  • Belgijski istraživač, Žan Baptist Van Helmont, oko 1700. godine nove ere, spomenuo je da je astma počela u „plućnim cevima“. Bernardino Ramacini je prvi otkrio vezu između astme i prašine i identifikovao je „astmu izazvanu vežbanjem“.
  • Asteci su koristili efedru za čišćenje sluzi u Centralnoj Americi. U Južnoj Americi, Inke su koristile osušeni list sličan kokainu za lečenje astme. Arsen je preporučilo nekoliko lekara za lečenje respiratornog distresa oko 1800. godine nove ere
  • Konrad Schnaeider, 1600. godine, identifikuje prašinu i druge iritanse kao uzročnike astme.
  • Tomas E.Willis (1621-1675) i John Floyer (1649-1734), 1700. godine, prvi uvode pojam ˝paroksizmalna astma˝koji je nesumnjivo preteča terminu ˝teška astma˝. U isto vreme, oni ukazuju na nepovoljan efekat duvanskog dima kod astmatičara. J. Floyer ukazuje i na naslednu predispoziciju za astmu.
  • Leanec, 1835. godine, pronalazi stetoskop čime je prvi put lekarima koji se bave astmom omogućeno da čuju vizing kod astmatičara.
  • Gerhard, 1850. godine, u moguće izazivače napada kod astmatičara svrstava i mirise hemikalija.
  • Salter H.H, 1860. godine, prvi opisuje astmu kao ˝paroksizmalnu dispneju čudnog karaktera, generalno periodična sa intervalima zdravog disanja izmedju ataka˝
  • Paul Ehrlich (1854-1915), 1879. godine, prvi otkriva ulogu mastocita i eozinofila u atopijskoj alergiji.

ISTORIJA ASTME : MODERNA ERA

  • Pedijatar, Clemens von Pirquet, 24. Jula 1906. godine u Minhenskom medicinskom časopisu, objevljuje termin ˝alergija˝ koji označava ˝specifično izmenjenu reaktivnost organizma˝.
  • Samuel Meltcer, 1910. godine , zaključuje da je astma funkcionalno oboljenje disajnih puteva, a ne neuroza.
  • Carl Prausnitz (1876-1963) i Heinz Küstner (1897-1963), 1921. demonstriraju pasivnu senzibilizaciju kože što se označava kao Prausnitz- Küstner-ov test ( PK-test).
  • Perez Camps, 1929. godine, prvi je inhalacionim putem primenio adrenalin u lečenju astme.
  • Edward Rendall, (mayo Clinic), 1936. godine, prvi je izolovao kortizon iz korteksa nadbubrežne žlezde.
  • Feldberg i Kellaway 1938. godine, opisuju spororeagujuću supstancu-SRS.
  • Lekari su počeli da prepisuju aminofilin supozitorije i tablete i injekcije adrenalina za astmu 1940-ih i 1950-ih godina
  • Merno dozni raspršivač je primenjen 1956. godine.
  • Wright i McKerrow su 1959. godine, konstruisali merač vršnog ekspirijumskog protoka ili pik flou metar (˝peak flow meter˝).
  • K. i T. Ishizaka, 1960. godine publikuju više radova ukazujući da antiserum blokira PK-test, nazivajući ga reaginom.
  • Farmaceut Roger Altounzan, 1965. godine, je iz biljke amni visnage, izolovao kromone koji će biti osnov za dinatrijum hromoglikat 1967. godine.
  • S.G.O. Johanson iz Upsale, 1965. godine, detektuju u serumu pacijenta sa mijelomom M –komponentu koja je definisana kao četvrta klasa antitela, imunoglobulin E (IgE).
  • 1969. godine izolovan je prvi selektivni beta-2 agonist: Salbutamol.
  • 1971. godine prvi put je opisan Ne adrenergički-ne holinergički (NANC) –nervni sistem u plućima.
  • 1972. Prvi put se upotrebljava inhalacioni kortikosteroid : Beclomethason dipropionat (BDP).
  • Richardson i Beland, 1976. godine, otkrili su vazoaktivni intestinalni peptid (VIP), supstancu koja učestvuje u kontrakciji glatkih mišića.
  • 1976. godine, Samulsson i Hamberg (Karolinska Institut) i Pierre Borgeat iz Kanade otkrivaju novu katalizovanu lipooksigenaznu dehidroksi kiselinu (5-lipooksigenazni put) što predstavlja rođenje familije leukotriena.
  • Peterson i saradnici, 1977. godine otkrili su da mastocit aktiviran putem IgE-a oslobađa histamin.
  • Chen Wy i Harton D, 1977. godine, opisuju astmu na napor uslovljenu gubitkom temperature i tečnosti.
  • Kako je razumevanje izloženosti alergenima i posledičnog oslobađanja hemijskih medijatora koji izazivaju suženje i remodelovanje disajnih puteva postalo jasnije, oko 1980. godine, uspostavljene su ciljane opcije lečenja, uključujući antileukotriene, kromone i anti-IgE terapije.
  • 1991. Godine, počinje upotreba prvog dugodelujućeg beta-2 agonista- Salmeterola.
  • 1992. godine , objavljen je prvi ˝Internacionalni konsenzus za dijagnostiku i lečenje astme˝ od strane Nacionalnog instituta za srce, pluća i krvotok (USA)
  • 1995. godine objavljena je Globalna inicijativa za astmu- GINA u saradnji sa Nacionalnim institutom za bolesti srca, pluća i krvotoka (USA) i Svetske zdravstvene organizacije i glasi:˝Globalna strategija za lečenje i prevenciju astme.˝ Ona se i do danas na osnovu savremene literature dopunjuje i obnavlja.
  • 1998. godine odobrena upotreba Montelukasta, antagonista CYSLT1 receptora za kontrolu astme.

ISTORIJA ASTME: DVE DECENIJE 21.VEKA

  • U prve dve decenije 21. veka učinjena su opsežna otkrića na genetskom i molekularnom nivou od značaja za patogenezu astme. Čine se napori da se terapija astme prilagođava na individualnom nivou prema fenotipovima (kliničke karakteristike astme) i endotipovima (biološki markeri koji ukazuju na podtip astme), tzv. personalizovani kurativni pristup.
  • Astma se prepoznaje kao heterogena bolest, kompleksna za lečenje.
  • 2001. godine učinjeno inicijalno sekvencioniranje humanog genoma i rane ˝family-based linkage studies˝ ukazuju na brojne genetske lokuse koji povećavaju rizik za astmu.
  • 2003. godine, uveden Omalizumab za lečenje astme monoklonlno anti IgE antitelo za uzrast iznad 12 .godine a 2016. godine i za uzrast od 6 do 11. godina.
  • 2011. godine, Američko torakalno udruženje daje smernice za kliničku upotrebu merenje azot monoksida u izdahnutom vazduhu (FeNO).
  • 2015. Američka administracija za lekove (FDA) odobrava upotrebu dugodelujućeg antimuskarinskog antagonista: Tiotropijum bromida za lečenje pacijenata sa astmom koji su loše kontrolisani viokim dozama inhalacionim kortikosteroidima i dugodelujućim beta-2 agonistima ( na nivou 3 i 4. Prema preporukama Evropskog respiratornog udruženja).
  • 2015. godine odobrena upotreba Mepolizumaba, monoklonalnog antitela koje inhibira IL-5 vezujući se za receptor na eozinofilnoj površini čime inhibira regrutaciju, rast, diferencijaciju i aktivaciju eozinofila.
  • 2016. Odobrena upotreba Reslizumab, IgG4k, monoklonalno antitelo koje inhibiše vezivanje IL -5 za α subjedinicu receptorskog kompleksa za IL-5 na eozinofilima.
  • 2017. odobrena upotreba Dupilumaba, monoklonalnog antitela na α subjedinicu receptora za IL-4 receptor, za lečenje atopijskog dermatitisa.
  • Visoke tehnologije sekvencioniranja ukazuju na ulogu genomike, epigenomike, transkriptomika, proteomika, metabolomika u definisanju endotipova astme.
  • Animalni modeli, epidemiološke studije suplemenatcije demonstriraju uticaj mikrobiote na razvoj alergijskog odgovora i alergijske inflamacije u disajnim putevima.
  • Uvode se nove intervencije u lečenju teške astme kao što je bronhijalna termoplastika

Literatura

  • Đorđević D. Epidemiologija, etipotaogeneza i klasifikacija bronhijalne astme, istorijski pregled. U: Bronhijalna astma, izd. Medicinski fakultet u Nišu. 2005: 7-25.
  • https://www.news-medical.net/health/Asthma-History.aspx
  • Ring J. What is allergy? In: Global Atlas of Allergy, eds. EAACI. 2014; 2-3.

© Copyright 2023 Pedijatrijsko respiratorno udruženje Srbije. All Rights Reserved.

Website Software